AuDHD u dorosłych – gdy ADHD współwystępuje z autyzmem

Współwystępowanie ADHD i spektrum autyzmu (ASD) tworzy unikalny profil neurologiczny, w którym cechy obu tych stanów nieustannie na siebie oddziałują, często maskując się nawzajem. Dla wielu osób, które przez lata czuły się niedopasowane, trafna, podwójna diagnoza AuDHD u dorosłych staje się momentem zwrotnym, pozwalającym na nowo zinterpretować dotychczasowe trudności przez pryzmat neuroróżnorodności.

Spis treści:

AuDHD u dorosłych - potrzeba porządku i rutyny a jednocześnie nadmierna impulsywność - diagnoza AuDHD w Krakowie - Przylądek Równowagi

Na początku warto zaznaczyć, że AuDHD (połączenie Autyzmu i ADHD) nie jest formalną, odrębną jednostką diagnostyczną w klasyfikacjach medycznych takich jak DSM-5 czy ICD-11. AuDHD funkcjonuje jako termin społecznościowy opisujący osobę, która posiada cechy zarówno autyzmu, jak i ADHD.

Czym jest AuDHD?

Zarówno ADHD, jak i spektrum autyzmu (ASD) to zaburzenia neurorozwojowe, czyli wywoływane przez inny niż standardowy rozwój struktur mózgowych.

Specjaliści stawiają diagnozę, określając współwystępowanie dwóch odrębnych zaburzeń neurorozwojowych: zaburzenia ze spektrum autyzmu (ASD) oraz zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD).

Oba zaburzenia mają pewne wspólne punkty styku, takie jak:

trudności z koncentracją i nadmierną impulsywnością,
trudności w kontaktach społecznych,
nadwrażliwość sensoryczna i na bodźce zewnętrzne,
problemy z regulacją emocji,
potrzeba rutyny i przewidywalności.

Jak odróżnić ADHD od AuDHD - kluczowe różnice

Odróżnienie ADHD od współwystępującego autyzmu jest wyzwaniem, ponieważ objawy jednego stanu potrafią maskować drugie. Największa różnica tkwi w wewnętrznych paradoksach, których doświadcza osoba z AuDHD.

AuDHD u dorosłych – typowe paradoksy:

Konflikt rutyny w życiu codziennym: Dorosły odczuwa silną potrzebę planowania, tworzenia list zadań i posiadania stałych rytuałów, które dają mu poczucie bezpieczeństwa (ASD), ale jednocześnie przez deficyty funkcji wykonawczych ma ogromną trudność w ich utrzymaniu, łatwo się rozprasza i porzuca rozpoczęte schematy (ADHD).
Paradoks komunikacji i życia społecznego: W sytuacjach zawodowych czy towarzyskich osoba może wydawać się niezwykle gadatliwa, elokwentna i spontaniczna (ADHD), jednak po powrocie do domu doświadcza skrajnego wyczerpania kontaktami i analizuje każdą wypowiedź, obawiając się, że nie odczytała właściwie intencji rozmówcy lub niepisanego kodu społecznego (ASD).
Cykle energii w karierze i obowiązkach: Dorosły potrafi wejść w stan głębokiego hiperfokusu, pracując z niezwykłą wydajnością i pasją nad nowym projektem (ADHD), co jednak nagle kończy się totalnym wyczerpaniem organizmu, które wymusza całkowitą izolację od bodźców i ludzi, by móc zregenerować układ nerwowy (ASD).

To są pewne najczęściej pojawiające się symptomy AuDHD u dorosłych, ale każda osoba będzie indywidualnie funkcjonować z tą neuroróżnorodnością, a objawy mogą mieć inne nasilenie.

Jak AuDHD u dorosłych wpływa na codzienne życie?

Wiele osób z AuDHD intensywnie maskuje swoje trudności – uczą się reguł społecznych na pamięć i kontrolują każdy gest. Z zewnątrz mogą funkcjonować bardzo dobrze, ale wewnętrznie płacą za to wysoką cenę: lękiem, napięciem, depresją i chronicznym wypaleniem.

Życie z AuDHD to nieustanne balansowanie między sprzecznymi potrzebami organizmu, co odbija się na kluczowych obszarach funkcjonowania.

Praca i nauka

Osoby z tym profilem są postrzegane jako zdolne i kreatywne, ale często zmagają się z trudnościami w planowaniu i organizacji. Hałaśliwe biuro może wywoływać u nich paraliż, a specyficzna dynamika pracy często wpędza ich w błędne koło hiperfokusu i wypalenia. Polega ono na okresach intensywnej pracy ponad siły, po których następuje nagły spadek energii i narastająca niechęć do zadań, co u osoby z AuDHD rodzi silne poczucie winy i lęk przed oceną.

Relacje

W relacjach typowa jest trudność w prowadzeniu small talku przy dużej łatwości rozmów merytorycznych. Osoby z AuDHD cechuje dosłowność i potrzeba jasnej komunikacji. Często słyszą, że są „empatyczne, ale zdystansowane” lub „ciepłe, ale trudno dostępne emocjonalnie”.

Emocje i stres

Regulacja emocji to jedno z największych wyzwań. Z jednej strony impulsywność ADHD sprawia, że emocje pojawiają się nagle i z dużą siłą, a z drugiej – autystyczna trudność w rozpoznawaniu sygnałów z ciała powoduje, że osoba orientuje się, że jest w stresie dopiero w momencie totalnego przeciążenia.

Co daje dorosłemu diagnoza AuDHD?

Rzetelna diagnoza AuDHD u dorosłych jest dla większości osób wyjaśnieniem ich dotychczasowych trudności i mechanizmów funkcjonowania. Dorosły przestaje postrzegać siebie jako osobę „leniwą”, „niezorganizowaną” czy „dziwną”, a zaczyna rozumieć, że jego układ nerwowy po prostu pracuje inaczej.

Dla większości osób diagnoza to moment wielkiej ulgi i możliwość spojrzenia na siebie z większą wyrozumiałością.

Oficjalna diagnoza umożliwia dobranie skutecznego wsparcia. Pomaga też lepiej tłumaczyć bliskim swoje potrzeby (np. dlaczego czasem musisz się odciąć od bodźców). A jasna komunikacja potrzeb chroni przed wtórnymi zaburzeniami, takimi jak depresja czy stany lękowe wynikające z życia w ciągłym napięciu.

Jak wygląda skuteczne wsparcie?

Skuteczna pomoc dla osób z AuDHD jest wielowymiarowa i uwzględnia oba aspekty neuroróżnorodności.

Psychoedukacja w AuDHD

To fundament pracy. Polega na zrozumieniu, jak działa Twój mózg. Dowiesz się, jak zarządzać energią, jak unikać przebodźcowania i jak planować dzień, by nie walczyć ze swoją naturą.

Na czym to polega w praktyce?

Zarządzanie energią
Zamiast planować dzień minuta po minucie, uczysz się rozpoznawać, które zadania wyczerpują Cię najbardziej.
Przykład: Jeśli wiesz, że po godzinnym spotkaniu w biurze (bodźce społeczne i hałas) potrzebujesz 15 minut w ciszy, by uniknąć przebodźcowania, planujesz to jako niezbędny element pracy, a nie stratę czasu.

Wczesne sygnały ostrzegawcze
Uczysz się wychwytywać moment, w którym Twój układ nerwowy ma dość, zanim dojdzie do wybuchu złości lub całkowitego odcięcia.
Przykład: Zauważasz, że gdy zaczynasz nerwowo przebierać palcami lub irytuje Cię dźwięk lodówki, to znak, by założyć słuchawki wyciszające lub zmienić otoczenie.

Planowanie pracy
Dowiesz się, jak wykorzystywać momenty „hiperfocusu” (głębokiego skupienia) i jak radzić sobie z prokrastynacją, która często wynika z lęku przed trudnym zadaniem.
Przykład: Zamiast zmuszać się do pracy przy biurku przez 8 godzin, uczysz się pracować w krótkich, intensywnych blokach, które są naturalne dla Twojego profilu.

Akceptacja potrzeb sensorycznych
Przestajesz walczyć z dyskomfortem i zaczynasz dostosowywać otoczenie do siebie.
Przykład: Zrozumiesz, że noszenie okularów przeciwsłonecznych w pochmurny dzień lub używanie ciężkiej kołdry do spania to nie „dziwactwo”, ale skuteczne narzędzia regulacji Twojego układu nerwowego.

Psychoterapia w AuDHD

Najczęściej stosuje się podejście poznawczo-behawioralne (CBT) dostosowane do neuroróżnorodności, ze szczególnym uwzględnieniem metod terapii akceptacji i zaangażowania (ACT). Terapia skupia się na budowaniu poczucia własnej wartości, regulacji emocji i radzeniu sobie z lękiem przed oceną.

Farmakoterapia w AuDHD

Wsparcie farmakologiczne jest ukierunkowane głównie na objawy ADHD. Ważne jest jednak, aby prowadził je lekarz psychiatra rozumiejący AuDHD u dorosłych, ponieważ u tych osób leki stymulujące mogą czasem „odsłonić” nadwrażliwości sensoryczne, co wymaga precyzyjnego dobrania dawki.

Jak wygląda podwójna diagnoza AuDHD u dorosłych w Przylądku Równowagi?

W naszym Centrum profesjonalna diagnoza AuDHD u dorosłych jest procesem wymagającym dużej uważności klinicznej. Nie prowadzimy dwóch odrębnych ścieżek – stosujemy zintegrowany model, który pozwala nam dostrzec, jak oba stany na siebie oddziałują.

W Przylądku Równowagi proces diagnostyczny jest prowadzony przez specjalistów, którzy specjalizują się w neuroróżnorodności dorosłych. W przeciwieństwie do diagnostyki dzieci, która często opiera się na ustrukturyzowanych testach i obserwacji zachowań w zabawie, diagnoza AuDHD u dorosłych wymaga innego podejścia.

Nasz zintegrowany proces obejmuje:

Pogłębiony wywiad kliniczny – prowadzony przez psychologa diagnostę, specjalizującego się w neuroróżnorodności – rozłożony na kilka spotkań, podczas których szczegółowo analizowana jest historia rozwoju, przebieg edukacji oraz funkcjonowanie psychospołeczne. Na koniec psycholog wystawia opinię psychologiczną.
Konsultacja psychiatryczna ukierunkowana na neuroróżnorodność. Nasz lekarz stawia diagnozę i dobiera strategię leczenia, biorąc pod uwagę, że farmakoterapia ADHD może zmieniać percepcję bodźców u osób w spektrum.

Podsumowując, cały proces podwójnej diagnozy AuDHD u dorosłych kończy się wydaniem jednej, kompleksowej opinii psychologicznej, która zamiast dwóch osobnych dokumentów, daje Ci spójną odpowiedź na pytanie, jak funkcjonuje Twój umysł. Po diagnozie otrzymujesz rekomendacje dotyczące dalszej terapii lub konsultacji lekarskich.

Artykuł sprawdzony pod kątem merytorycznym przez: Jagoda Jucha

Jagoda Jucha – psycholog, diagnosta, w trakcie szkolenia psychoterapeutycznego w nurcie integracyjnym. Wspiera dorosłych i młodzież – osoby wysoko wrażliwe, neuroróżnorodne, w kryzysie życiowym, poszukujące sensu i pewności siebie.

Poznaj specjalistów, którzy są psychologami w trakcie szkolenia psychoterapeutycznego lub psychoterapeutami w trakcie lub po certyfikacji w nurtach: