Leczenie otyłości – rola psychiatry i 4 fenotypy otyłości
Według międzynarodowych klasyfikacji zdrowotnych otyłość to nadmierne nagromadzenie tkanki tłuszczowej, które zwiększa ryzyko zaburzeń zdrowotnych i obniża jakość życia – jednak jest to opis bardzo uproszczony, który ma służyć diagnostom do oceny skali zaawansowania choroby.
Spis treści:
Leczenie otyłości a etiologia choroby
Oprócz poziomu zaawansowania choroby kluczowe znaczenie ma jej etiologia – otyłość może być uwarunkowana genetycznie, spowodowana innymi schorzeniami lub leczeniem schorzeń, w tym o charakterze psychicznym.
Genetyczne uwarunkowanie otyłości
Genetyczne uwarunkowanie może być związane z predyspozycjami do większego magazynowania tłuszczu, z hormonalnymi zaburzeniami regulacji głodu i sytości lub innymi stopniowo poznawanymi przyczynami. Jest to obszar bardzo aktywnych badań naukowych.
Coraz lepiej poznane są uwarunkowania genetyczne otyłości u pacjentów chorujących przewlekle psychiatrycznie, ponieważ szlaki regulacji neuronalnej w otyłości to te same szlaki, które leczymy w psychiatrii.
Zaburzenia psychiczne i ich leczenie - przyczyna czy konsekwencja otyłości
Z punktu widzenia psychiatrii duże znaczenie ma, czy otyłość jest przyczyną zaburzeń psychicznych, czy raczej ich konsekwencją.
Otyłość jako konsekwencja. W przypadku wielu zaburzeń psychicznych stan psychiczny warunkuje model trybu życia, który może sprzyjać otyłości. W takich sytuacjach ważna jest stabilizacja stanu psychicznego, która umożliwi zmianę modelu życia, a ta zmiana doprowadzić może dopiero do leczenia otyłości.
Otyłość jako przyczyna. Często też leczenie psychiatryczne może prowadzić do otyłości poprzez działania niepożądane, typu nadmierna sedacja i powiązany z nią brak ruchu czy przyrost masy ciała.
Wpływ otyłości na zdrowie psychiczne
Ważnym aspektem jest też wpływ samej otyłości na zdrowie psychiczne, szczególnie, że jest to najczęściej wpływ długoterminowy. Otyłość może wpływać na budowanie samooceny, która determinuje doświadczenia społeczne a w konsekwencji może prowadzić do zaburzeń psychicznych depresyjno-lękowych, uzależnień czy zaburzeń odżywiania.
Badania podkreślają, że skutki psychiczne otyłości mogą być równie ważne jak skutki fizyczne i wymagają farmakoterapii i psychoterapii.
Do leczenia otyłości zgłaszają się najczęściej osoby, u których doszło do sprzężenia zwrotnego, w którym otyłość prowadzi do złego samopoczucia, a to nasila nieprawidłowe zachowania żywieniowe i ruchowe, w konsekwencji prowadząc do zaburzeń psychicznych, które nasilają objawy otyłości i utrwalają ten problem. Jeśli dołączy do tego narracja społeczna, że otyłość to brak silnej woli, tworzy się pułapka, z której trudno jest się wydostać bez specjalistycznego wsparcia, jakim między innymi może być leczenie otyłości u psychiatry.
Neurobiologia i mechanizmy neuroplastyczności w otyłości
Coraz lepiej poznane są mechanizmy neuroplastyczności, które w przypadku przewlekłego charakteru otyłości powodują utrwalenie neurotransmisji podtrzymującej chorobę. Z punktu widzenia neurobiologii otyłość to efekt wielu mechanizmów, w tym:
- leptynooporności,
- nadreaktywności układu nagrody,
- osłabionej kontroli poznawczej,
- przewlekłej aktywności osi stresu,
- neurozapalnych zmian w podwzgórzu,
- oraz modyfikacji osi jelito-mózg.
Pokazuje to, że dieta sama w sobie nie rozwiązuje problemu, ponieważ problem nie dotyczy tylko kalorii, ale regulacji zachowania przez mózg.
Cztery fenotypy otyłości – dominujące mechanizmy
Pomocne w rozumieniu powiązań neuro-metabolicznych są 4 fenotypy otyłości stworzone na podstawie klinicznych obserwacji zespołu z Mayo Clinic. Jest to próba powiązania objawów z dominującym mechanizmem neuro-metabolicznym. Na te fenotypy składa się:
Głodny mózg – brak uczucia sytości prowadzący do jedzenia nadmiarowych porcji.
Wolne spalanie – nieefektywny metabolizm przy prawidłowych porcjach.
Głodne jelita – krótko trwający sygnał sytości warunkujący częste jedzenie.
Głód emocjonalny – jedzenie jako sposób regulacji emocji.
Najczęściej mamy do czynienia z fenotypami mieszanymi, co warunkuje inne podejście terapeutyczne, inne strategie leczenia i inną rolę psychiatry.
Leczenie otyłości - model interdyscyplinarny
Bardzo ważne jest rozumienie, że otyłość nie jest wyłącznie problemem metabolicznym, ani tym bardziej brakiem silnej woli, tylko złożonym problemem ciała, psychiki i relacji z otoczeniem utrwalonym na przestrzeni wielu lat. Dlatego w jej leczeniu potrzebny jest współpracujący, interdyscyplinarny zespół.
Leczenie otyłości przez psychiatrę
Rola psychiatry polega na dążeniu do stabilizacji stanu psychicznego oraz osiągnięciu równowagi między leczeniem stanu psychicznego a leczeniem otyłości. Jest to szczególnie ważne, gdy leczenie psychiatryczne koliduje z wagą poprzez działania niepożądane. Wskazaniami do leczenia psychiatrycznego w otyłości są m.in. zaburzenia z napadami objadania się, współwystępująca depresja, zaburzenia lękowe i adaptacyjne oraz ADHD.
Leczenie otyłości w zespole terapeutycznym
Najlepsze efekty przynosi leczenie łączące psychofarmakoterapię, psychoterapię, modyfikację stylu życia, interwencje metaboliczne oraz wsparcie społeczne. Wymaga to ścisłej współpracy psychiatry z psychoterapeutą, psychodiabetologiem, rehabilitantem, endokrynologiem, a w określonych przypadkach także z chirurgiem.
Leczenie otyłości w cyklu życia
Leczenie otyłości w Przylądku Równowagi
Najlepsze efekty w walce z otyłością przynosi leczenie interdyscyplinarne, łączące psychofarmakoterapię, psychoterapię, modyfikację stylu życia, interwencje metaboliczne oraz wsparcie społeczne. W naszym krakowskim Centrum Terapii zapewniamy kompleksową opiekę, łącząc w jednym miejscu kompetencje lekarza psychiatry, psychoterapeutów, psychodietetyka oraz endokrynologa, co pozwala na skuteczne i spójne prowadzenie procesu zdrowienia.
Artykuł sprawdzony pod kątem merytorycznym przez: Lek. Magdalena Pelc.
Lek. Magdalena Pelc – psychiatrka i psychoterapeutka z wieloletnim doświadczeniem. W swojej praktyce łączy leczenie farmakologiczne z myśleniem psychoterapeutycznym, opierając się na biopsychospołecznym modelu diagnostyki. Skupia się na ścisłej współpracy z zespołem terapeutycznym oraz psychoedukacji w zakresie stylu życia jako filaru dobrostanu psychofizycznego.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Zebraliśmy najczęściej zadawane pytania, które pomogą Ci rozwiać ostatnie wątpliwości dotyczące leczenia otyłości.
Kiedy w leczeniu otyłości warto sięgnąć po pomoc psychiatry?
Konsultacja psychiatryczna nie jest wymagana u każdego pacjenta, ale staje się niezbędna, gdy otyłość ma podłoże neurobiologiczne lub wiąże się z zaburzeniami nastroju. Jest ona kluczowa dla osób zmagających się z napadami objadania się, depresją, ADHD czy brakiem biologicznego uczucia sytości.