Psychoterapia otyłości – gdy jedzenie staje się regulatorem emocji
Otyłość to złożona choroba o przewlekłym charakterze i bio-psycho-społecznych przyczynach. Oznacza to, że jej leczenie nie może ograniczać się wyłącznie do pracy z ciałem – dietą czy aktywnością fizyczną. W wielu przypadkach kluczowe znaczenie mają także emocje, relacje i sposoby radzenia sobie z napięciem, które kształtowały się przez lata.
Właśnie dlatego psychoterapia otyłości jest istotnym filarem skutecznego leczenia. Często to właśnie w gabinecie psychoterapeuty udaje się odnaleźć odpowiedź na pytanie, dlaczego jedzenie stało się dominującym narzędziem regulacji napięcia.
Spis treści:
Psychologiczne podłoże otyłości
W ujęciu psychoterapeutycznym otyłość nie jest traktowana wyłącznie jako problem jedzenia, ale jako zaburzenie regulacji emocji, napięcia, relacji i potrzeb.
Bez względu na to, czy otyłość ma charakter pierwotny, czy wtórny (np. jako efekt leczenia farmakologicznego) najczęściej jest to schorzenie o długim okresie trwania, w którym używanie jedzenia jako regulatora stanu psychicznego utrwala się i staje się integralną częścią strategii radzenia sobie.
Nawet jeśli uda się wpłynąć na czynniki biologiczne – np. dzięki lekom czy diecie – sam problem często nie znika. Bo zostaje coś ważniejszego: utrwalony sposób radzenia sobie z emocjami. To on sprawia, że objawy mogą wracać, a razem z nimi inne trudności, np. obniżony nastrój czy lęk.
Psychologiczne przyczyny otyłości
Psychologiczne przyczyny otyłości są wielowarstwowe i często zakorzenione w doświadczeniach z całego życia. Przykładowo jest to:
- Regulacja emocji. Jedzenie może regulować emocje poprzez redukowanie napięcia wynikającego z poczucia pustki, deficytu bliskich relacji, braku umiejętności w dostarczaniu sobie zróżnicowanych form przyjemności.
- Regulacja układu nerwowego. W stresujących sytuacjach jedzenie może działać uspokajająco i przynosić chwilową ulgę.
- Mechanizm przetrwania. W doświadczeniach traumatycznych jedzenie może być mechanizmem przetrwania poprzez samouspokajnie czy poprzez tworzenie iluzji poczucia kontroli.
- Niska samoocena i wstyd. Może być elementem problemów z samooceną i wstydem, w których ciało staje się punktem centralnym uwagi. Kolejna próba odchudzania, która kończy się porażką, nasila wstyd i obniża samoocenę, a to z kolei prowadzi do szukania pocieszenia w jedzeniu
- Utrwalone schematy z dzieciństwa – np. gdy jedzenie było nagrodą, pocieszeniem, jedynym sposobem na okazanie troski lub rozładowanie napięcia między domownikami.
- Trudności w relacjach i stawianiu granic. Gdy trudno postawić granice lub zadbać o swoje potrzeby, napięcie i emocje się kumulują. Jedzenie może wtedy stać się sposobem na ich rozładowanie.
- Efekt impulsywności – jedzenie pojawia się szybko, jako automatyczna reakcja na napięcie lub emocje, bez chwili zatrzymania i zastanowienia.
Spektrum przyczyn otyłości jest bardzo szerokie, złożone i najczęściej wymaga pomocy psychoterapeutycznej w zrozumieniu i wprowadzeniu zmian w relacji z jedzeniem.
Psychoterapia otyłości jako element leczenia
W zależności od dynamiki przyczyn biologicznych i psychologiczno-społecznych psychoterapia może mieć większe lub mniejsze znaczenie w interdyscyplinarnym leczeniu otyłości, ale zazwyczaj jest integralnym i ważnym elementem tego leczenia.
DLA KOGO JEST PSYCHOTERAPIA OTYŁOŚCI
Psychoterapia otyłości jest szczególnie istotna u osób, które:
- jedzą pod wpływem emocji,
- doświadczają napadów objadania się,
- zmagają się z depresją lub zaburzeniami lękowymi,
- mają historię traumy,
- mają zaburzony obraz własnego ciała.
ZAŁOŻENIA PSYCHOTERAPII OTYŁOŚCI
Najważniejszym założeniem terapeutycznym jest to, że problemem nie jest samo jedzenie, tylko napięcia, które to jedzenie reguluje.
Psychoterapia otyłości jest formą zrozumienia mechanizmów utrwalających objaw otyłości i pomaga budować życie emocjonalne w taki sposób, w którym jedzenie przestaje być jedynym regulatorem.
W psychoterapii otyłości nie chodzi o nauczenie kontroli jedzenia, chodzi o to, żeby przestało być potrzebne jako regulator życia psychiczego.
Psychoterapia nie leczy metabolizmu i zaburzeń hormonalnych. Nie zastępuje też farmakoterapii prowadzonej przez psychiatrę, o której szerzej pisaliśmy w artykule: Leczenie otyłości – rola psychiatry i 4 fenotypy otyłości.
PRACA TERAPEUTYCZNA
W psychoterapii jest wiele nurtów teoretycznych, które skupiają się na różnych aspektach pracy z problemem. Wszystkie natomiast próbują odpowiedzieć na pytanie, dlaczego jedzenie stało się regulatorem życia psychicznego.
Terapia może koncentrować się na różnych aspektach:
- na tym, co aktualnie podtrzymuje objaw otyłości,
- na szukaniu wyzwalaczy jedzenia,
- na zmianie schematów myślenia,
- na budowaniu nowych nawyków,
- a także na tym, co jedzenie symbolizuje.
W ostatnim aspekcie mniej istotne jest to, co jest jedzone, a bardziej to, co dzieje się w momencie jedzenia (np. zaspokajanie potrzeby bezpieczeństwa, bliskości, kontroli czy tłumienia emocji). W tym trybie pracy uwaga terapeuty jest zogniskowana na nieświadomych emocjach, relacjach z ważnymi osobami, wzorcach przywiązania czy znaczeniu objawu.
Psychoterapia otyłości w Przylądku Równowagi
W Przylądku Równowagi pracujemy w modelu interdyscyplinarnym. Oznacza to, że psychoterapeuta nie pracuje w izolacji, tylko współpracuje z psychiatrą, psychodietetykiem, endokrynologiem.
Nasze podejście do psychoterapii otyłośc to:
- Indywidualna diagnoza potrzeb: Sprawdzamy, czy u podłoża trudności leżą kwestie emocjonalne, traumy, czy może zaburzenia nastroju.
- Wsparcie multimodalne: Łączymy różne techniki terapeutyczne, dopasowując je do profilu pacjenta (np. dla osób z ADHD lub historią traumy).
- Współpraca z psychiatrą i endokrynologiem: Dzięki temu mamy pewność, że Twoje ciało i psychika są wspierane jednocześnie, w razie konieczności poprzez farmakoterapię.
- Bezpieczna atmosfera: Budujemy relację opartą na zrozumieniu, a nie na ocenie.
To wszystko pozwala na skuteczne i spójne prowadzenie procesu zdrowienia i zwiększa szanse na trwałą zmianę.
Artykuł sprawdzony pod kątem merytorycznym przez: Lek. Magdalena Pelc.
Lek. Magdalena Pelc – psychiatrka i psychoterapeutka z wieloletnim doświadczeniem. W swojej praktyce łączy leczenie farmakologiczne z myśleniem psychoterapeutycznym, opierając się na biopsychospołecznym modelu diagnostyki. Skupia się na ścisłej współpracy z zespołem terapeutycznym oraz psychoedukacji w zakresie stylu życia jako filaru dobrostanu psychofizycznego.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Zebraliśmy najczęściej zadawane pytania, które pomogą Ci rozwiać ostatnie wątpliwości dotyczące psychoterapii otyłości.
Czy psychoterapia w Przylądku Równowagi wystarczy, żeby schudnąć?
Psychoterapia jest kluczowa dla utrzymania efektów i zrozumienia przyczyn otyłości, ale w modelu interdyscyplinarnym najlepiej działa w połączeniu z odpowiednim żywieniem i, jeśli to konieczne, opieką lekarza (psychiatry, endokrynologa).